Bir kasede yan yana duran üç taşa bakın: biri saydam ve renksiz, biri ışıkta pul pul parlar, biri de koyu kırmızı ve ışık geçirmez. Görünüşleri bu kadar farklı olsa da üçü aynı mineralden, kuvarstan oluşur. Bu yazıda Mamuxa Defter’de adı geçen taşları mineral ailelerine göre sıralıyor, hangi taşın hangi aileden geldiğini ve ne kadar sert olduğunu anlatıyoruz.
Kısaca: Taşlar, kimyasal yapılarına göre mineral ailelerine ayrılır: silikatlar, oksitler, karbonatlar, fosfatlar, sülfatlar ve diğerleri. Aynı aileden taşlar benzer sertlik ve dayanıklılık gösterir. Sertlik, 1812’den beri kullanılan 1–10 arası Mohs ölçeğiyle verilir: kuvars 7, malahit 3,5–4 sertliktedir. Obsidyen, mercan, amonit ve terahertz ise mineral değildir.
İçindekiler
Taş adları ve mineral adları
Bir taşın adı iki yoldan gelir. Bazıları mineral adıdır: florit, hematit, apatit, kuvars. Bazıları ise ticari addır ve bir mineralin belirli bir rengini ya da desenini anlatır: limon kuvars, çilek kuvars, tahta jasper, mavi oniks. Ticari adlar satıcıdan satıcıya değişebilir; bu yüzden aşağıda her taşı ait olduğu mineral ailesiyle birlikte veriyoruz.
Sertlik neden önemli: Mohs ölçeği
Alman mineralog Friedrich Mohs, 1812’de birbirinden belirgin biçimde farklı sertlikte on mineral seçti ve onları 1’den 10’a sıraladı: en yumuşak talk, en sert elmastır. Bu ölçekte sertlik, bir mineralin çizilmeye karşı direnci demektir. Ölçek görelidir: sert olan yumuşak olanı çizer, tersi olmaz.
Tırnağınız yaklaşık 2–2,5, bir bakır levha 3 sertliktedir. Selenit gibi alçı taşından bir parçayı tırnağınızla çizebilirsiniz; kuvarsı çizemezsiniz. İlginç bir ayrıntı: Mohs’un seçtiği on referans mineralden dördü, alçı taşı (2), florit (4), apatit (5) ve kuvars (7), bu yazıda da geçer.
Mineral ailelerine göre taş çeşitleri
Renklerine göre bakmak isterseniz Renge Göre Taşlar sayfamıza göz atabilirsiniz. Burada taşları ne olduklarına göre sıralıyoruz.
Mağazada
Doğal taşlar ve kristaller
1.500 TL ve üzeri siparişlerde kargo ücretsiz
Kuvars ailesi
Kuvars bir silikattır ve neredeyse her renkte bulunur. Bu ailede iki tür taş vardır. Kristalleri gözle görülebilen kuvarstan şeffaf kuvars, necef taşı, dumanlı kuvars, sitrin, limon kuvars ve yeşil kuvars gelir. Aventurin parıltısını içindeki mika pullarından, çilek kuvars pembe-kırmızı rengini içindeki başka minerallerin kapanımlarından alır.
Kaplan gözü de kuvarstır: minerals.net’e göre kuvars, krosidolit adlı lifli bir mineralin yerini alırken onun lifli yapısını kopyalar. Taşın ipeksi görünüşü bu liflerden gelir.
Kalsedon ve jasperler
Kalsedon, kristalleri gözle görülemeyecek kadar küçük olan kuvarstır. Jasper, ışık geçirmeyen bir kalsedon türüdür; kırmızı jasper ve desenini ağaç dokusuna benzeten tahta jasper bu gruptandır. Oniks de mineralojide bantlı bir kalsedondur. Ancak taşçılıkta “oniks” adı bantlı kalsit için de kullanılır; bu yüzden mavi oniks adıyla satılan bir taş kalsedon da olabilir, kalsit de.
Feldspatlar
Feldspatlar da silikattır. Ay taşı yüzeyinin altında süzülen yumuşak ışığıyla, labradorit mavi ve yeşil parıltısıyla tanınır. Amazonit, mikroklin adlı feldspatın yeşil ve mavi-yeşil türüdür. Labradorit gibi bazı feldspatlar belirli düzlemler boyunca kolay ayrılır; darbeden korunmaları gerekir.
Diğer silikatlar
Garnet tek bir mineral değil, bir mineral grubudur; çoğunlukla kırmızıdır ama turuncu, yeşil ve mor türleri de vardır. Turmalin bor içeren bir silikattır ve en yaygın rengi siyahtır. Sodalit feldspatoid denen bir gruptandır. Yeşim ise iki ayrı silikatın ortak adıdır: nefrit ve jadeit.
Oksitler
Hematit bir demir oksittir. Gümüşi gri görünse bile pürüzlü bir porselene sürtüldüğünde kırmızı ya da kırmızımsı kahve bir iz bırakır.
Karbonatlar
Malahit bir bakır karbonattır; yeşilin tonlarında bantlıdır. Soğuk ve seyreltik asitle bile köpürür, bu yüzden asitli temizleyiciden uzak tutulmalıdır.
Fosfatlar, boratlar ve sülfatlar
Apatit ve turkuaz fosfattır. Havlit bir borattır; beyaz rengi kolayca boyanır ve mavi-yeşile boyandığında turkuaz yerine kullanılır. Selenit, bir sülfat olan alçı taşının bir türüdür.
Florürler
Florit, kalsiyum florürdür. Dört yönde mükemmel dilinimi vardır; yani darbede düzgün yüzeyler boyunca kolay ayrılır.
Mineral olmayanlar
Bu listede “taş” diye anılan dört malzeme mineral değildir. Obsidyen, lav atomların düzenli bir kristal kuracağı zamanı bulamadan hızla soğuyunca oluşan volkanik camdır. Mercan, polip denen deniz canlılarının büyük ölçüde kalsiyum karbonattan ördüğü bir iskelettir.
Amonit, yaklaşık 201 ile 66 milyon yıl önce denizlerde yaşamış, bugünkü nautilusun soyu tükenmiş akrabası olan bir canlının fosilidir. Terahertz ise ticari bir addır; Uluslararası Mineraloji Birliği’nin Temmuz 2026 tarihli mineral listesinde bu adla bir mineral yoktur.
Taşı nasıl tanırsınız: renk, parlaklık, dilinim
- Renk: İlk bakılan özelliktir ama en az güvenilenidir. Aynı mineral farklı renklerde bulunabilir; farklı mineraller de aynı renkte görünebilir.
- Parlaklık: Taşın yüzeyinin ışığı nasıl yansıttığıdır. Kuvars camsı, hematit metalik parlar.
- Dilinim ve kırılma: Florit ve labradorit belirli düzlemler boyunca düzgünce ayrılır. Kuvarsın dilinimi yoktur; kırıldığında yüzeyi midye kabuğu gibi kıvrımlı olur.
Bu ipuçları bir fikir verir, kesin tanı vermez. Bir taşın ne olduğunu ya da işlem görüp görmediğini kesin olarak söylemek gemoloji laboratuvarının işidir. Taşları sertliğe göre ayrı keselerde saklamak ve temizlemek için taş bakımı rehberimize bakabilirsiniz.
Tüm taşlar: aile, renk ve Mohs sertliği
Değerler mineralin kendisi içindir; tek tek parçalarda kapanımlar, gözenek ya da işlem nedeniyle farklılık görülebilir.
| Taş | Aile | Renk | Mohs |
|---|---|---|---|
| Şeffaf kuvars | Kuvars | Renksiz, saydam | 7 |
| Necef taşı | Kuvars | Renksiz, saydam | 7 |
| Dumanlı kuvars | Kuvars | Saydam kahverengi | 7 |
| Sitrin | Kuvars | Sarıdan turuncuya | 7 |
| Limon kuvars | Kuvars | Yeşilimsi sarı | 7 |
| Yeşil kuvars | Kuvars | Yeşil | 7 |
| Çilek kuvars | Kuvars | Pembeden kırmızıya, kapanımlı | 7 |
| Aventurin | Kuvars | Yeşil, ışıkta pul pul parlar | 6,5–7 |
| Kaplan gözü | Kuvars | Altın sarısından kahveye | 7 |
| Kırmızı jasper | Kalsedon | Kırmızı, ışık geçirmez | 6,5–7 |
| Tahta jasper | Kalsedon | Ağaç dokusunu andıran desen | 6,5–7 |
| Mavi oniks | Kalsedon ya da kalsit | Mavi, bantlı | 7 (kalsedon) · 3 (kalsit) |
| Ay taşı | Feldspat | Beyaz, gümüşi; mavimsi parıltı | 6–6,5 |
| Labradorit | Feldspat | Koyu gri; mavi, yeşil, altın parıltı | 6–6,5 |
| Amazonit | Feldspat | Yeşilden mavimsi yeşile | 6–6,5 |
| Garnet (lal) | Silikat | Çoğunlukla kırmızı; başka renkleri de var | 6,5–7,5 |
| Siyah turmalin | Silikat | Siyah | 7–7,5 |
| Sodalit | Silikat (feldspatoid) | Koyu mavi, beyaz damarlı | 5,5–6 |
| Yeşim | Silikat | Beyaz, krem ve koyu yeşil | 6–6,5 (nefrit) · 6,5–7 (jadeit) |
| Hematit | Oksit | Siyahtan gümüşi griye ya da kırmızımsı kahve | 5–6,5 |
| Malahit | Karbonat | Yeşilin tonlarında bantlı | 3,5–4 |
| Apatit | Fosfat | Yeşil, kahve, mavi, sarı, mor | 5 |
| Turkuaz | Fosfat | Maviden yeşile, çoğu zaman damarlı | 5–6 |
| Havlit | Borat | Beyaz; siyah, gri ya da kahve damarlı | 3,5 |
| Selenit | Sülfat | Renksiz, beyaz | 2 |
| Florit | Halojenür (florür) | Çoğunlukla mor, yeşil, sarı | 4 |
| Obsidyen | Mineral değil (volkanik cam) | Siyah, camsı | Yaklaşık 5,5 |
| Mercan | Mineral değil (canlı kökenli) | Çoğunlukla beyaz; pembe, turuncu, kırmızı | 3–4 |
| Amonit | Mineral değil (fosil) | Sarmal kabuk deseni | Tek değer yok |
| Terahertz | Mineral değil (ticari ad) | — | Kaynaklı değer yok |
Sık sorulanlar
Mohs ölçeğinde 7 ne demek?
Taşın kuvars kadar sert olduğu ve 7’nin altındaki taşları çizebileceği anlamına gelir. Ölçek bir sıralamadır: hangi taşın hangisini çizdiğini söyler.
Aynı aileden taşlar neden bu kadar farklı görünür?
Çünkü bir mineral birçok renkte bulunabilir; kuvars neredeyse her renkte görülür. Aventurinde mika pulları, çilek kuvarsta başka minerallerin kapanımları taşa ayrı bir görünüş verir.
Taş adları neden satıcıdan satıcıya değişiyor?
Çünkü birçok ad mineral adı değil, ticari addır. “Limon kuvars” ya da “tahta jasper” gibi adlar bir rengi ya da deseni anlatır; aynı taş başka bir yerde başka adla satılabilir.
Mamuxa’da taşlar
Bu tablodaki taşların her biri için Mamuxa Defter’de ayrı bir yazı hazırlıyoruz; yayına girdikçe adlarını bağlantıya çeviriyoruz. Taşların kendisini Doğal Taşlar bölümümüzde bulabilirsiniz.
Kaynaklar
- Geology.com: Mohs Hardness Scale
- Geology.com: Quartz
- Minerals.net: Quartz
- Minerals.net: Chalcedony
- Minerals.net: Tiger’s Eye
- Geology.com: Streak Test
- Geology.com: Strawberry Quartz
- Geology.com: Turquoise
- Geology.com: Sodalite
- Geology.com: Amazonite
- Geology.com: Apatite
- Minerals.net: Onyx
- Geology.com: Calcite
- Geology.com: Aventurine
- Geology.com: Malachite
- Geology.com: Jade
- Geology.com: Fluorite
- Geology.com: Citrine
- Geology.com: Tiger’s-Eye
- Geology.com: Smoky Quartz
- Minerals.net: Jasper
- Geology.com: Garnet
- Minerals.net: Coral
- Geology.com: Moonstone
- Geology.com: Labradorite
- Minerals.net: Howlite
- Geology.com: Gypsum
- Geology.com: Tourmaline
- Geology.com: Obsidian
- Geology.com: Hematite
- IMA–CNMNC: The New IMA List of Minerals (Temmuz 2026)
- British Geological Survey: Ammonites
Kaynaklar
- geology.com Mohs Hardness Scale
- geology.com Quartz
- minerals.net Quartz
- geology.com Turquoise
- geology.com Sodalite
- geology.com Amazonite
- geology.com Apatite
- minerals.net Onyx
- geology.com Calcite
- geology.com Aventurine
- geology.com Malachite
- geology.com Jade
- geology.com Fluorite
- geology.com Citrine
- geology.com Tiger's-Eye
- geology.com Smoky Quartz
- minerals.net Jasper
- geology.com Garnet
- minerals.net Coral
- geology.com Moonstone
- geology.com Labradorite
- minerals.net Howlite
- geology.com Gypsum
- geology.com Tourmaline
- geology.com Obsidian
- geology.com Hematite
- IMA Master List 2026-07
- BGS Ammonites
