Kasım ortasında hediye listesi uzamaya başlar. Listeye bir mum yazmadan önce aklınıza şu soru gelebilir: Mum hediye etmek ne anlama gelir? Bu yazıda cevabı kaynaklarda arıyoruz. Mumun hediye olarak izini Roma’nın aralık bayramından Osmanlı sarayına kadar sürüyoruz.
Roma’da aralık bayramı: Saturnalia
Eski Roma’da aralıkta kutlanan bir bayram vardı: Saturnalia. Oxford’daki Ashmolean Müzesi’nin Latin yazıtları projesine göre bayram 17 Aralık’ta başlar, en uzun hâliyle 23 Aralık’a kadar sürerdi. Bayramın bir günü de hediyeleşmeye ayrılırdı. Ashmolean’a göre bu günün adı Sigillaria’ydı, yani “küçük figürler günü”.
Hediyeler pahalı armağanlardan küçük hatıralara kadar uzanırdı. Ashmolean, bunların arasında balmumundan, pişmiş topraktan ya da ağaçtan yapılmış küçük figürleri anlatır. İngiltere’deki Arbeia Roma Kalesi Müzesi’nin aileler için hazırladığı sayfa ise hediyeler arasında “cerei” denen beyaz mumları sayar.
Romalılar hediye konusunda şakacıydı da. Şair Martialis bir şiirinde, Saturnalia’da kendisine bir yığın ucuz hediye gönderen bir arkadaşına takılır.
Cereus: mumdan yapılmış
Latince “cereus” kelimesi “mumdan yapılmış” demektir. Ad olarak kullanıldığında ince bir mumu anlatır. Lewis ve Short’un Latince sözlüğü, bu mumların Saturnalia zamanında himaye gören kişilerce hamilerine hediye olarak götürüldüğünü yazar.
Bu hediye o kadar yerleşmişti ki bir dönem yük hâline geldi. Smith’in Yunan ve Roma biyografi sözlüğüne göre Publicius adlı bir halk tribünü, Saturnalia’da hamilere mum hediyesini yalnız durumu iyi olanların vermesini öngören bir yasa önerdi. Sözlük, bu hediyenin birçok kişiye ağır gelmeye başladığını yazar ve bilgiyi Romalı yazar Macrobius’tan aktarır.
Lewis ve Short’un sözlüğü de mum hediyesini Festus, Macrobius ve Martialis gibi Romalı yazarlara bağlar. Yani mum, Roma’da hem bayram hediyesiydi hem de yerine getirilmesi beklenen bir görev.
Osmanlı’da ışığın hediyesi: altın şamdanlar
Mumun hediye olarak izine kendi tarihimizde de rastlıyoruz, ama bu kez mumu taşıyan şamdanla birlikte. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin “Şamdan” maddesi, Sultan Abdülmecid’in tuğrasını taşıyan bir çift altın şamdanın Medine’deki Ravza-i Mutahhara’ya hediye edilmek üzere yapıldığını anlatır.
Hediyeler yerine ulaştırılmış. Şamdanlar daha sonra Medine müdafii Fahreddin Paşa’nın trenle İstanbul’a gönderdiği eşyaların arasında geri gelmiş ve Topkapı Sarayı’nın Hazine Dairesi’ne geçmiş. Ansiklopediye göre bugün Topkapı Sarayı Müzesi’nde, 7639 ve 7640 envanter numaralarıyla duruyorlar. Aynı maddeye göre İstanbul’daki Türk ve İslâm Eserleri Müzesi’nde de Beylikler ya da erken Osmanlı dönemine ait, yaklaşık 22,5 santimetre boyunda bir şamdan bulunuyor.
Şamdan yapmak Osmanlı’da ayrı bir zanaatti. Ansiklopedi, Osmanlı sarayına bağlı imalathanelerde şamdancıların “kârhâne-i şem’dânî” adıyla anıldığını, 1582 tarihli Surnâme-i Hümâyun’da da şamdancıların resmedildiğini yazar.
Aynı madde, büyük şamdanların Berat gecesi kılınan namaz boyunca ışık versin diye dikilen 1–2 metre boyundaki kalın mumlar için kullanıldığını da yazar. Mum burada bir gecenin ışığıydı. Şamdan ise o ışığı taşıyan hediyeydi.
Bugün mum hediye etmek
Roma’daki beyaz mumla bugün bir arkadaşınıza götürdüğünüz mum arasında yaklaşık iki bin yıl var, ama hediyenin hâli pek değişmemiş. Mum bugün de eve giren, küçük bir hediye.
Mum seçerken önce hediyeyi alacak kişinin evini düşünün. Yemek masası için ince, uzun mumlar sofraya yükseklik katar. Raf ya da pencere önü için farklı boylarda üç mum küçük bir grup gibi durur. Balmumu, soya ve parafin mumun farkını Balmumu, Soya ve Parafin Mum Farkı yazımızda, ilk yakışta nelere dikkat edileceğini Balmumu Mum Nasıl Yakılır? yazımızda anlattık. Balmumu mum hediye ediyorsanız alacak kişiye küçük bir bilgi de verebilirsiniz. Balmumu havayla temas ettikçe yüzeyinde küçük ton farkları oluşabilir. Bir süre bekleyen mumun renginin biraz değişmesi bu yüzdendir. Yanan mumu yalnız bırakmamak, çocukların ve evcil hayvanların erişemeyeceği bir yerde yakmak da hatırlatmaya değer.
Hediyeye bir not ekleyecekseniz mumun nasıl yakılacağını da kısaca yazabilirsiniz.
Kime, hangi hediyenin yakışacağını düşünüyorsanız Tütsü Hediye Rehberi yazımıza da göz atmayı unutmayın.
Sık sorulanlar
Mum hediye etmek ne anlama gelir?
Kaynaklarda mum hediyesinin tek bir yerleşik anlamı yok. Bildiğimiz şu: Eski Roma’da mum, aralıktaki Saturnalia bayramının olağan hediyelerinden biriydi. Osmanlı’da ise Sultan Abdülmecid’in Medine’ye gönderdiği altın şamdanlar gibi, mumu taşıyan şamdanlar da hediye edilmiştir.
Hediye için hangi mum seçilir?
Hediyeyi alacak kişinin mumu nerede yakacağını düşünün. Sofraya ince, uzun mumlar yakışır. Raf ya da pencere önünde farklı boyları bir arada olan setler daha rahat yer bulur. Nerede yakılacağını bilmiyorsanız farklı boylarda bir set daha rahat bir seçimdir.
Balmumu mumun kokusu nasıldır?
Mamuxa’nın balmumu mumlarına koku katkısı eklenmez. Yandıkça odaya hafif bir bal kokusu yayılır. Kokusunu balmumunun kendisinden alır.
Mamuxa’da balmumu mum
Mamuxa’daki balmumu mumları kendimiz üretiyoruz. Her mum, ince balmumu tabakalarının tek tek elle sarılmasıyla yapılıyor. %100 balmumu ve pamuk fitil kullanıyoruz. İçinde parafin, boya ya da koku katkısı yok. Tekli mumları, ikili ve üçlü setleri Balmumu Mumlar bölümünde bulabilirsiniz.
Yılbaşı için mum, tütsü ve set seçeneklerini Yılbaşı Hediyesi sayfamızda bir arada bulabilirsiniz.
Kaynaklar
- Ashmolean Museum, Ashmolean Latin Inscriptions Project
- North East Museums, Arbeia South Shields Roman Fort
- Lewis and Short, A Latin Dictionary: cereus
- Smith, A Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology: Publicius
- Nebi Bozkurt, “Şamdan”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 38
Bu yazı işinize yaradı mı?
Ne eksikti? (isteğe bağlı)

