Akik taşını elinize aldığınızda ilk dikkatinizi çeken şey, yüzeyindeki ince ve iç içe geçmiş halkalardır. Bu halkaların her biri, taşın bir kayanın boşluğunda kat kat büyürken bıraktığı bir izdir. Bu yazıda akikin ne olduğunu, bantlarının nasıl oluştuğunu, renklerinin nereden geldiğini, yosun akik gibi türlerini ve evde nasıl bakılacağını anlatıyoruz.
Kısaca: Akik, kalseduan denen ve kristalleri gözle görülmeyecek kadar küçük olan kuvarsın bir türüdür. Çoğu akikte renkli bantlar bulunur. Bu bantlar, silisli suyun volkanik kayaçlardaki boşluklarda kat kat çökelmesiyle oluşur. Mohs ölçeğinde 6,5–7 sertliktedir. Ilık suda, hafif bir deterjan ve yumuşak bir fırçayla temizlenir.
Akik taşı nedir?
Türk Dil Kurumu sözlüğü akiki “kalseduan kuvarsının bir türü” olarak tanımlar ve yüzük taşı ile mühür yapımında kullanıldığını yazar. Kelime Arapçadan gelir. Uluslararası Gemoloji Derneği (IGS) de akiki kalseduanın (kalsedon olarak da yazılır) bir türü olarak anlatır. Kalseduan, kristalleri ancak büyüteçle seçilebilecek kadar küçük olan kuvars biçimlerinin ortak adıdır. IGS’ye göre desenli ya da kapanımlı kalseduan genellikle “akik” adıyla satılır. Düz bantlı olanına oniks, kırmızıdan kahveye uzanan renkte olanına karneol denir.
Akikin İngilizce adı “agate”, IGS’ye göre Sicilya’nın güneybatısındaki Achates ırmağından gelir. Taşın eski çağlarda bu ırmağın çevresinde bulunduğu anlatılır.
Akikin özellikleri
- Mineral: Kuvars (SiO₂), kalseduan türü
- Sertlik: Mohs ölçeğinde 6,5–7
- Görünüm: Yarı saydam; çoğunda iç içe bantlar, bazılarında bitki dalına benzeyen desenler
- Renk: Kahverengi, beyaz, kırmızı, gri, pembe, siyah, sarı ve bunların karışımları
- Başlıca yataklar: Bantlı akikte Brezilya, Uruguay, Madagaskar, Meksika ve ABD; yosun akikte Hindistan, İskoçya ve ABD’nin kuzeybatısı
Bantlar nasıl oluşur?
Geology.com’a göre akik, yer altı suyunun taşıdığı silisin volkanik kayaçlardaki boşluklara çökelmesiyle oluşur. Silis, boşluğun duvarlarına kat kat yerleşir ve içe doğru büyür. Bu yüzden bir akiki ortadan kestiğinizde, boşluğun biçimini izleyen halkalar görürsünüz.
Aynı kaynak, bir boşluktaki bantların o boşluğa gelen suyun kimyasındaki değişimlerin kaydı olduğunu yazar. İçi kristalle kaplı boşluklara ise jeot denir.
Mağazada
Doğal taşlar ve kristaller
1.500 TL ve üzeri siparişlerde kargo ücretsiz
Akikin renkleri nereden gelir?
Geology.com’a göre akikin renkleri taşın içindeki safsızlıklardan gelir ve çoğu zaman sıra sıra bantlar hâlinde görünür.
Akik gözenekli bir taştır ve boyayı kolayca alır. Geology.com, piyasada satılan çok canlı renkli akiklerin büyük kısmının boyanmış olduğunu yazar. IGS de boyamanın akik için çok eski bir yöntem olduğunu, 19. yüzyılda Almanya’nın Idar-Oberstein kentinde gizli tutulan bir boyama tekniğinin geliştiğini anlatır. IGS’ye göre akikte boya genellikle kalıcıdır ve satıcının bunu alıcıya söylemesi gerekir. Alışılmadık derecede canlı renkli bir akik gördüğünüzde rengin boyadan gelmiş olabileceğini akılda tutmakta yarar var.
Burada anlattığımız, kaynakların piyasa için çizdiği genel tablodur. Tek tek taşların rengi ya da geçmişi hakkında bir yargıda bulunmuyoruz.
Akik türleri
Akik, desenine ve rengine göre pek çok adla satılır. En sık karşılaşacaklarınız şunlardır:
- Bantlı akik: İç içe halkaları olan, en tanıdık akik türü. IGS’ye göre düzenli renk katları ve parlak renkleriyle çok sevilir.
- Yosun akik: IGS’ye göre içindeki mineral kapanımları bitki dallarına benzeyen desenler oluşturur.
- Dantel akik: Kıvrım kıvrım bantlarıyla tanınır. Geology.com, Meksika’dan çıkan “Crazy Lace” akikini en bilinen akik türlerinden biri olarak anar.
- Oniks ve karneol: İkisi de kalseduan ailesindendir. Oniks düz bantlarıyla, karneol kırmızı-kahve rengiyle ayrılır. Mavi bantlı oniksi mavi oniks yazımızda anlattık.
Tarihte akik
Geology.com’a göre akik binlerce yıldır süs taşı olarak kullanılır ve insanların işlediği ilk taşlar arasındadır. Türkçede akik denince akla önce yüzük taşı ve mühür gelir; TDK tanımı da bu iki kullanımı anar.
Akik nasıl temizlenir ve bakılır?
IGS, kalseduan ailesinin özel bir bakım istemediğini yazar ve temizlik için hafif deterjan, ılık su ve yumuşak bir fırça önerir.
- Ilık sabunlu su: Taşı ılık, hafif sabunlu suda yıkayın, yumuşak bir fırçayla nazikçe temizleyin, bol suyla durulayıp kurulayın.
- Uzun süre suda bekletmeyin: Akik gözeneklidir; özellikle boyalı taşları saatlerce suda ya da temizlik çözeltisinde bırakmayın.
- Kimyasallara dikkat edin: Sirke, limon tuzu, çamaşır suyu gibi asitli ya da sert temizlik ürünlerini taşa değdirmeyin.
- Ayrı saklayın: 6,5–7 sertliğiyle daha yumuşak taşları çizebilir; bileklik ve kolyeleri bez bir kesede ya da bölmeli bir kutuda tutun.
Taşların genel bakımını bakım ve temizlik rehberimizde ayrıca anlattık.
Evde akik: nerede dursun?
Akikin güzelliği bantlarındadır ve bantlar ışık arkadan ya da yandan geldiğinde belirginleşir. Taşı gün ışığı alan bir pencere kenarına ya da bir lambanın yanına koyarsanız, yarı saydam katmanların içinden geçen ışığı izleyebilirsiniz. Tamburlanmış küçük akikler, bir kâse içinde başka taşlarla birlikte de hoş durur.
Sık sorulanlar
Akik ile kalseduan aynı taş mı?
Akik, kalseduanın bir türüdür. Kalseduan, kristalleri gözle görülmeyen kuvarsların ortak adıdır; desenli ya da bantlı olanları genellikle akik adıyla satılır.
Yosun akik gerçekten akik mi?
Evet, gemoloji kaynakları yosun akiki akik türleri arasında sayar. Adını, içindeki bitki dalına benzeyen desenlerden alır.
Akik boyalı mı, nasıl anlaşılır?
Geology.com’a göre piyasadaki çok canlı renkli akiklerin çoğu boyalıdır. Yine de bir taşın işlem görüp görmediğini kesin olarak gemoloji laboratuvarları belirler.
Mamuxa’da akik
Tamburlanmış akiki yazının başındaki ürün kartından inceleyebilirsiniz. Akiki takıda görmek isterseniz Dağ Akiki Bileklik, Yosun Akik Bileklik ve Yosun Akik Kolye, Ay Uçlu modellerimize göz atabilirsiniz. Başka taşlardan bileklikler Doğal Taş Bileklik bölümünde. Kuvars ailesinin diğer üyelerini şeffaf kuvars ve kırmızı jasper yazılarımızda anlattık.
Kaynaklar
- Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük, “akik” maddesi
- International Gem Society, Agate
- International Gem Society, Chalcedony
- Geology.com, Agate
Bu yazı işinize yaradı mı?
Ne eksikti? (isteğe bağlı)


