Bir sitrin parçasını pencereye doğru tuttuğunuzda ışık taşın içinden geçer ve sarıya boyanır. Rengi açık limon sarısından koyu bal tonuna kadar uzanır. Bu yazıda sitrinin ne olduğunu, rengini nereden aldığını, adının hikâyesini ve evde nasıl bakılacağını anlatıyoruz.
Kısaca: Sitrin, kuvarsın saydam, soluk sarıdan kahverengimsi turuncuya uzanan renkteki türüdür. Rengini yapısındaki eser miktarda demirden alır. Mohs ölçeğinde 7 sertliktedir. Rengi soluk sarıdan koyu bal tonuna kadar değişir. Ilık sabunlu suyla temizlenir, ani sıcaklık değişiminden uzak tutulur.
Sitrin nedir?
Sitrin, kuvarsın bir türüdür. Kimyasal olarak silisyum dioksittir; yani mor ametistle ve renksiz kaya kristaliyle aynı mineraldir. Onu ayıran şey yalnız rengidir. Kuvars ailesinin bir başka üyesini yeşil kuvars yazımızda anlattık.
Sitrin taşının özellikleri
- Mineral: Kuvars (SiO₂)
- Sertlik: Mohs ölçeğinde 7; dilinimi yoktur, günlük kullanıma dayanıklıdır.
- Renk: Soluk sarı, turuncumsu sarı, kahverengimsi turuncu; bazı taşlarda kırmızımsı turuncu
- Renk nedeni: Kristal yapısındaki eser miktarda demir
- Başlıca kaynaklar: Bolivya, İspanya, Madagaskar, Meksika, Uruguay; ısıl işleme giden ametistin çoğu Brezilya’dan
Sarı renk nereden gelir?
GIA’ya göre sitrinin sarı rengi kristalin yapısındaki eser miktarda demirden gelir. Uluslararası Değerli Taş Derneği (IGS), rengi demirin belirli bir biçimine, ferrik demire bağlar.
Renk, soluk sarıdan kahverengimsi turuncuya kadar geniş bir aralıkta değişir. Geology.com, kırmızımsı turuncu tonlardaki sitrine “Madeira sitrini” dendiğini yazar; ad, Madeira Adaları’nda yapılan benzer renkteki şaraplardan gelir.
Mağazada
Doğal taşlar ve kristaller
1.500 TL ve üzeri siparişlerde kargo ücretsiz
Piyasadaki sitrinin çoğu nereden gelir?
Amerika Gemoloji Enstitüsü (GIA), doğal sitrinin nadir olduğunu ve piyasadaki sitrinin büyük kısmının ısıl işlem görmüş ametist olduğunu yazar. Isıtma, bazı soluk mor ametistlerin rengini sarıya çevirir; elde edilen sarının koyuluğu ametistin ilk tonuna bağlıdır. GIA, Brezilya gibi bölgelerden çıkan, içi kristal kaplı büyük ametist jeotlarının da sık sık ısıtılarak sitrin rengine getirildiğini belirtir.
Burada anlattığımız, kaynakların piyasa için çizdiği genel tablodur. Tek tek taşların geçmişi hakkında bir yargıda bulunmuyoruz.
İlginç bir ayrıntı: Bolivya’daki Anahí madeni, GIA’ya göre ısıl işlem görmemiş sitrinin önemli kaynaklarından biridir. Aynı madende mor ve sarı renk tek bir kristalde birlikte görülebilir; böyle kesilen taşlara ametrin denir.
Adı nereden gelir?
Sitrin adının Fransızcadan geldiği kabul edilir. GIA, adın “limon” anlamındaki citron sözcüğünden türediğinin düşünüldüğünü yazar; IGS ise eski Fransızcada “sarı” anlamındaki citrin sözcüğünü gösterir. İki açıklama da aynı yere varır: ad, taşın rengini anlatır.
Topazla karışan geçmiş
Modern gemolojiden önce sitrin, benzer rengi yüzünden sık sık topazla karıştırılmıştır. Oysa iki taş farklı minerallerdir: sitrinin sertliği 7, topazınki 8’dir. GIA bugün sitrini en çok satılan sarı-turuncu değerli taş olarak tanımlar. GIA, sitrinin Roma dönemi takılarında görüldüğünün bildirildiğini ve Viktorya döneminin renkli İskoç takılarında özellikle sevildiğini yazar.
Bugün sitrin Kasım ayının doğum taşlarından biri olarak anılır. Geology.com’a göre sitrin, bu modern listeye 1952’de eklenmiştir; topaz ise listede 1912’den beri yer alır.
Sitrin nasıl temizlenir ve bakılır?
- Ilık sabunlu su: Taşı ılık, hafif sabunlu suyla yıkayın, durulayıp yumuşak bir bezle kurulayın.
- Isıdan uzak tutun: GIA, sitrinin buharla temizlenmemesini ve ısıya maruz bırakılmamasını önerir. Ani sıcaklık değişimi taşın çatlamasına yol açabilir.
- Uzun süreli güçlü ışıktan kaçının: GIA’ya göre bazı sitrinlerin rengi, uzun süre yoğun ışık altında kalınca solabilir.
- Kimyasallara dikkat edin: Bazı asit ve alkali çözeltiler taşın yüzeyine zarar verebilir; temizlik ürünlerini taşa değdirmeyin.
Taşların genel bakımını bakım ve temizlik rehberimizde ayrıca anlattık.
Evde sitrin: nerede dursun?
Sitrin saydam bir taştır; ışık içinden geçtiğinde sarısı daha belirgin görünür. Bir kitaplık rafında, sabah ışığı alan bir köşede ya da akşam yanan bir masa lambasının yakınında yer bulabilir. Gün boyu doğrudan güneş alan bir pencere pervazı yerine, ışığı dolaylı alan bir yer seçin; böylece bakım bölümündeki ışık uyarısına da uymuş olursunuz.
Sık sorulanlar
Sitrin ile topaz aynı taş mı?
Hayır. Renkleri benzeyebilir, ama sitrin bir kuvars türüdür, topaz ise ayrı bir mineraldir. Topaz Mohs ölçeğinde 8, sitrin 7 sertliktedir.
Sitrin güneşte solar mı?
GIA’ya göre bazı sitrinlerin rengi, uzun süre yoğun ışığa maruz kalınca solabilir. Bu yüzden taşı gün boyu doğrudan güneş alan bir yerde bırakmamak iyi bir alışkanlıktır.
Ametrin nedir?
Ametrin, mor ametist ve sarı sitrin renklerinin aynı kristalde birlikte bulunduğu kuvarstır. GIA, bu taşın Bolivya’daki Anahí madeninden çıktığını yazar.
Mamuxa’da sitrin
Mamuxa’daki sitrin taşını yazının başındaki ürün kartından inceleyebilirsiniz. Diğer taşlarımızı Doğal Taşlar bölümümüzde bulabilirsiniz.
Kaynaklar
Bu yazı işinize yaradı mı?
Ne eksikti? (isteğe bağlı)
