Çilek kuvars adını duyan çoğu kişi düz pembe bir taş bekler. Yakından baktığınızda ise rengin, taşın içine serpilmiş küçük kırmızı tanelerden geldiğini görürsünüz; tıpkı bir çileğin yüzündeki tohumlar gibi. Bu yazıda “çilek kuvars” adının neyi kapsadığını, rengin nereden geldiğini, pembe kuvarstan farkını ve evde nasıl bakılacağını anlatıyoruz.
Kısaca: “Çilek kuvars”, gemolojide kesin tanımı olmayan bir ticari addır. Piyasada genellikle içindeki kırmızı mineral kapanımları yüzünden pembe ya da kırmızı görünen kuvarsa denir. Aynı adla, kırmızı mika pulları içeren kuvarsit de satılır. Kuvars Mohs ölçeğinde 7 sertliktedir. Ilık sabunlu suyla temizlenir.
İçindekiler
Çilek kuvars ne demek?
Kuvars, renksiz şeffaf kuvarstan sarı sitrine kadar pek çok renkte bulunan bir mineraldir. Çilek kuvarsı bu türlerden ayıran şey, rengin kuvarsın kendisinden değil, içindeki başka minerallerden gelmesidir. Kristal büyürken içinde kalan bu küçük mineral tanelerine “kapanım” denir.
GIA’nın Gems & Gemology dergisinde 2021’de yayımlanan bir nota göre “çilek kuvars” gemolojide kesin tanımlı bir terim değildir. Piyasada genellikle, içinde çizgili ya da pul pul hematit kapanımları bulunan ve bu yüzden pembe-kırmızı görünen tek kristal kuvars için kullanılır. Geology.com da adı bir pazarlama terimi olarak tanımlar ve kapanımların çilek tohumlarını andırmasının ada katkı yaptığını yazar.
Çilek kuvarsın özellikleri
- Mineral: Kuvars (SiO₂); bazı parçalar tek kristal yerine taneli kuvarsittir.
- Sertlik: Mohs ölçeğinde 7
- Renk: Pembeden kırmızıya; rengin koyuluğu kapanımların sayısına ve dağılımına bağlıdır.
- Renk nedeni: Kırmızı mineral kapanımları: hematit pulları, lepidolit ya da alurjit (kırmızımsı bir muskovit) gibi mika pulları, nadiren piemontit
- Bilinen örnekler: Meksika’da Chihuahua yakınlarından ve Kanada’da Thunder Bay bölgesinden koleksiyon örnekleri
Pembe-kırmızı renk nereden gelir?
Geology.com’a göre çilek kuvarsın rengi, gözle görülebilen kırmızı mineral kapanımlarından gelir. Bunlar küçük hematit pulları, lepidolit pulları, turuncumsu kırmızı bir mika olan alurjit ya da pembe-kırmızı renkli başka mineraller olabilir. Taşın ne kadar kırmızı göründüğü, bu kapanımların sayısına ve taşın içinde nasıl dağıldığına bağlıdır.
İlginç bir ayrıntı: Geology.com, bazı çilek kuvarsların kırmızısını, epidot ailesinden manganlı ve nadir bir mineral olan piemontitten aldığını yazar.
Mağazada
Doğal taşlar ve kristaller
1.500 TL ve üzeri siparişlerde kargo ücretsiz
Tek kristal mi, kuvarsit mi?
Geology.com’a göre çilek kuvars örneklerinin çoğu, içinde kırmızı mineraller bulunan tek bir kuvars kristalidir. Bazıları ise kuvarsittir. Kuvarsit, kumtaşının ısı ve basınç altında dönüşmesiyle oluşan bir kayaçtır ve kuvars tanelerinden oluşur. İçinde pembe mika pulları bulunan kuvarsit, ışıkta pırıltılar verir ve bazen “pembe aventurin” ya da “çilek aventurin” adıyla satılır. Bu pırıltılı kuvars türünü aventurin yazımızda anlattık.
Gems & Gemology‘deki 2021 notu bu karışıklığa bir örnek verir. Tayvan’daki bir laboratuvara “çilek kuvars” olarak getirilen bir bilezik incelendiğinde, malzemenin çok kristalli bir kuvars olduğu ve içindeki kırmızı pulların muskovit (alurjit) olduğu görülmüştür. Yazarlar, aynı ticari adla farklı kapanımlara sahip farklı kuvars türlerinin satıldığını belirtir; bu türler polariskop, mikroskop ve Raman spektroskopisiyle hematitli çilek kuvarstan ayırt edilebilir.
Cam taklitler
Geology.com, iyi renkli çilek kuvarsın talebi karşılayacak kadar bulunmadığını ve bu yüzden taklitlerin yapıldığını yazar. En yaygın taklit, eritilmiş camın içine hematit ya da başka kırmızı bir malzeme karıştırılarak elde edilir. Yakından bakıldığında bu camların içinde küçük gaz kabarcıkları görülebilir. Aynı kaynağa göre bu ürünler “taklit çilek kuvars” ya da “çilek kuvars camı” adıyla satılmalıdır.
Burada anlattığımız, kaynakların piyasa için çizdiği genel tablodur. Tek tek taşların içeriği ya da geçmişi hakkında bir yargıda bulunmuyoruz.
Pembe kuvarstan farkı
Çilek kuvars ile pembe kuvars farklı malzemelerdir. Geology.com’a göre çilek kuvarsta renk, içerdeki küçük mineral tanelerinden yansıyan ışıktan gelir. Pembe kuvarsın rengi ise kuvarsın içindeki eser miktarda titanyum, demir ya da mangana veya çok ince lifler hâlindeki pembe bir mineral olan dumortiyerite bağlanır. Bu yüzden çilek kuvarsta renk, yakından bakıldığında noktalar ve pullar hâlinde seçilir.
Çilek kuvars nasıl temizlenir ve bakılır?
Çilek kuvars, kuvars ailesinin bir üyesidir; GIA’nın aynı ailedeki ametist için verdiği bakım önerileri burada da yol gösterir.
- Ilık sabunlu su: Taşı ılık, hafif sabunlu suyla yıkayın, yumuşak bir fırçayla yüzeyini nazikçe temizleyin, durulayıp kurulayın.
- Ani sıcaklık değişiminden kaçının: GIA’ya göre ani sıcaklık değişimi bu ailedeki taşların çatlamasına yol açabilir; buharla temizlemeyin.
- Ayrı saklayın: Sertliği 7 olduğu için daha yumuşak taşları çizebilir; bez bir kesede ya da bölmeli bir kutuda tutun.
- Kimyasallara dikkat edin: Temizlik ürünlerini ve asitli çözeltileri taşa değdirmeyin.
Taşların genel bakımını bakım ve temizlik rehberimizde ayrıca anlattık.
Evde çilek kuvars: nerede dursun?
Çilek kuvarsın asıl ayrıntısı içindeki küçük kırmızı tanelerdedir; bunlar yakından ve iyi ışıkta görünür. Taşı göz hizasına yakın bir rafa ya da okuma lambasının yanındaki bir tabağa koyarsanız, kapanımları gün içinde farklı açılardan izleyebilirsiniz. Beyaz ya da açık gri bir zemin pembesini daha belirgin gösterir.
Sık sorulanlar
Çilek kuvars ile pembe kuvars aynı taş mı?
Hayır. İkisi de kuvarstır, ama renkleri farklı yerden gelir. Çilek kuvarsta renk içerdeki kırmızı mineral kapanımlarından, pembe kuvarsta ise eser elementlerden ya da çok ince lifli bir mineralden gelir.
Çilek aventurin nedir?
Geology.com’a göre içinde pembe mika pulları bulunan ve ışıkta pırıltı veren kuvarsit, bazen “pembe aventurin” ya da “çilek aventurin” adıyla satılır. Bu da “çilek kuvars” adının kapsadığı malzemelerden biridir.
Çilek kuvars taklidi nasıl olur?
Kaynaklara göre en yaygın taklit, içine kırmızı malzeme karıştırılmış camdır ve içinde gaz kabarcıkları görülebilir. Bir malzemenin ne olduğunu kesin olarak gemoloji laboratuvarları, mikroskop ve spektroskopi gibi yöntemlerle belirler.
Mamuxa’da çilek kuvars
Mamuxa’daki çilek kuvarsı yazının başındaki ürün kartından inceleyebilirsiniz. Kuvars ailesinin diğer üyelerini dumanlı kuvars, limon kuvars ve yeşil kuvars yazılarımızda anlattık. Diğer taşlarımızı Doğal Taşlar bölümümüzde bulabilirsiniz.
