Havlit, ilk bakışta porselene benzeyen beyaz bir taştır. Yüzeyinde ince, koyu damarlar bir ağ gibi dolaşır; bu damarlar bazen bir haritadaki yollara, bazen kurumuş bir toprağın çatlaklarına benzer. Bu yazıda havlitin ne olduğunu, adını aldığı kişiyi, neden sık sık boyanıp turkuaza benzetildiğini ve evde nasıl bakılacağını anlatıyoruz.
Kısaca: Havlit, kalsiyum, bor ve silisyum içeren beyaz bir borat mineralidir. Yüzeyinde çoğu zaman ince, koyu damarlar bulunur. Adını 19. yüzyılda Kanada’nın Nova Scotia bölgesinde çalışan kimyacı ve mineralog Henry How’dan alır. Mohs ölçeğinde 3,5 sertliktedir. Beyazı kolay boyanır ve boyanmış hâliyle sık sık turkuaza benzetilir.
İçindekiler
Havlit nedir?
Havlit, bor içeren mineraller grubundan, yani boratlardan bir mineraldir. Formülü Ca2B5SiO9(OH)5 olarak yazılır. Doğada genellikle iri yumrular hâlinde bulunur; Minerals.net bu yumruların çoğu zaman bir karnabahar başına benzediğini yazar. Kristalleri ise gözle zor seçilecek kadar küçüktür.
Havlit taşının özellikleri
- Mineral sınıfı: Borat; kalsiyum borosilikat
- Sertlik: Mohs ölçeğinde 3,5
- Renk: Beyaz; çoğu zaman siyah ya da koyu gri, ip gibi ince damarlar
- Görünüş: Opak; tebeşirimsi ya da porselen gibi
- Başlıca kaynaklar: ABD’nin Kaliforniya eyaleti (yüzlerce libreye varan yumrular), Kanada’nın Nova Scotia bölgesi (küçük yumrular)
Adı nereden gelir: Henry How
Havlit, adını Henry How’dan alır. Kanada Biyografi Sözlüğü’ne (Dictionary of Canadian Biography) göre How, 1828’de Londra’da doğdu; Londra’daki Royal College of Chemistry’de okudu, ardından Edinburgh ve Glasgow’da Dr. Thomas Anderson’ın yanında çalıştı. 1854’te Nova Scotia’nın Windsor kentindeki King’s College’a doğa tarihi ve kimya profesörü olarak atandı. 1879’da Windsor’da öldü.
How, Nova Scotia’nın minerallerini inceledi. 1869’da yayımlanan The Mineralogy of Nova Scotia adlı kitabı uzun yıllar başvuru kaynağı oldu. Bölgede birkaç yeni mineral tanımladı ve adlandırdı. Aynı sözlüğe göre “havlit” adı ona onur olarak verildi. Uluslararası Gem Derneği (IGS) de adın, bu bileşime yakın bir minerali tanımlayan H. How’dan geldiğini yazar. Türkçedeki “havlit” yazımı, İngilizce howlite sözcüğünün okunuşunu izler.
Mağazada
Doğal taşlar ve kristaller
1.500 TL ve üzeri siparişlerde kargo ücretsiz
Neden turkuaza benzetilir?
Havlitin beyaz gövdesi ve koyu damarları, bazı turkuazlardaki ağ gibi damarlara benzer. IGS, havlitin sık sık maviye boyanarak turkuaza benzetildiğini ve bu hâliyle “son derece inandırıcı” bir taklit olduğunu yazar. Geology.com da havlit ve manyezitin turkuaz mavisine boyandığını, bu boyalı taşların bugün de seri üretim boncuk ve parlatılmış taşlarda yaygın olarak kullanıldığını belirtir.
Minerals.net, boyalı havlitin kimi satıcılar tarafından alıcıya söylenmeden turkuaz diye satıldığını not eder. Geology.com’un tavsiyesi sadedir: Rengi kusursuz derecede düzgün ve parlak mavi olan “turkuaz”a dikkatle bakın. İki taşı ayıran bir özellik de sertliktir; turkuaz GIA’ya göre Mohs ölçeğinde 5–6, havlit ise Minerals.net’e göre 3,5 sertliktedir.
Bu bilgiler piyasanın geneline dairdir; tek tek parçaların geçmişi hakkında yargıda bulunmuyoruz. Turkuazın kendisini turkuaz yazımızda anlattık.
Havlit nasıl temizlenir ve bakılır?
Havlit yumuşak bir taştır (Mohs 3,5) ve Minerals.net’in belirttiği gibi beyazı kolay boyanır. Bakımını bu iki özellik belirler.
- Kuru ya da hafif nemli bezle silin: Taşı yumuşak bir bezle silin. Uzun süre suda bekletmeyin; sabun ve temizlik ürünlerini taşa değdirmeyin.
- Renkli maddelerden uzak tutun: Kolay boyanabilen beyaz bir taş olduğu için mürekkep, çay ya da kahve gibi renkli sıvılarla temasından kaçının.
- Ayrı saklayın: Kuvars ya da garnet gibi daha sert taşlarla sürtünürse yüzeyi çizilir. Bez bir kesede tutun.
Taşların genel bakımını taş bakımı ve temizliği rehberimizde ayrıntılı anlattık.
Evde havlit: nerede dursun?
Havlitin beyazı, koyu bir zeminde daha belirgin görünür. Ceviz rengi bir raf, siyah bir tabak ya da koyu renkli bir kitap sırtının önü, damarların çizgisini öne çıkarır. Sık el değmeyen bir yer seçmek, yumuşak yüzeyin uzun süre temiz kalmasını sağlar.
Sık sorulanlar
Havlit ile turkuaz aynı taş mı?
Hayır. Havlit beyaz bir borat mineralidir; turkuaz ise GIA’ya göre sulu bir bakır ve alüminyum fosfattır; yani ayrı bir mineraldir. Havlit yalnızca boyandığında turkuaza benzer.
Havlitin damarları nedir?
IGS bu damarları taşın içindeki siyah, ip gibi ince safsızlıklar olarak tanımlar. Her parçada farklı bir desen oluştururlar.
Havlit suya dayanıklı mı?
Nemli bir bezle kısa bir silme yeterlidir. Havlit yumuşak bir taş olduğu için uzun süre suda bekletmemek ve kimyasal temizleyicilerden uzak tutmak daha temkinli bir yoldur.
Mamuxa’da havlit
Havlit taşını yazının başındaki ürün kartından inceleyebilirsiniz. Mavi-yeşil tonlu başka bir taşın hikâyesini amazonit yazımızda okuyabilir, diğer taşlarımızı Doğal Taşlar bölümümüzde bulabilirsiniz.
