Florit Taşı: Renk Bantları, Adı ve Bakımı

Bir florit parçasına yakından baktığınızda mor ile yeşilin, bazen de beyaz ile sarının ince şeritler hâlinde yan yana dizildiğini görürsünüz. Bu taşın adı, bugün fizikten biyolojiye pek çok alanda kullanılan bir sözcüğe de kaynaklık etmiştir. Bu yazıda floritin ne olduğunu, renk bantlarını, “floresans” sözcüğüyle bağını ve bu yumuşak taşa evde nasıl bakılacağını anlatıyoruz.

Kısaca: Florit, kalsiyum ve flordan oluşan bir mineraldir (CaF₂). En çok mor, yeşil ve sarı renkte görülür; renkler çoğu zaman bantlar hâlinde dizilir. Mohs ölçeğinde 4 sertliktedir ve dört yönde kolayca ayrılır, bu yüzden darbeden ve sürtünmeden uzak tutulmalıdır. “Floresans” sözcüğü bu mineralin adından türemiştir.

Florit nedir?

Florit, kalsiyum ve flordan oluşan bir mineraldir; kimyasal formülü CaF₂‘dir. TDK Güncel Türkçe Sözlük de onu “çeşitli renkleri olan, kalsiyum florür birleşiminde bir mineral” diye tanımlar. Geology.com’a göre florit çoğunlukla sıcak suların kayaçlardaki çatlakları doldurmasıyla oluşan damarlarda, kimi zaman da kireçtaşı ve dolomit boşluklarında bulunur. Madencilikte ona “fluorspar” denir.

Florit taşının özellikleri

• Mineral sınıfı: Halojenür; kalsiyum florür (CaF₂)
• Sertlik: Mohs ölçeğinde 4; ölçekte 4 numaranın örnek minerali floritin kendisidir
• Dilinim: Dört yönde mükemmel dilinim; kırıldığında sekiz yüzlü parçalara ayrılabilir
• Renk: Çoğunlukla mor, yeşil ve sarı; renksiz, mavi, kırmızı ve siyah türleri de var
• Parlaklık: Camsı; saydamdan yarı saydama

Renk bantları

Floritin en tanıdık görüntüsü, renklerin katman katman dizildiği bantlardır. Utah Doğa Tarihi Müzesi (NHMU), eyaletin Dugway bölgesinden çıkan floritte mavi-yeşil ile beyazın, mor ile beyazın ve farklı mor tonlarının birbirini izleyen katmanlar oluşturduğunu yazar. Aynı müze floritin “neredeyse gökkuşağının her renginde” bulunduğunu not eder.

Bantlar, taşın tek bir parçada bile farklı tonlar göstermesine yol açar. Bu yüzden aynı ocaktan çıkan iki florit parçası birbirine pek benzemez. Geology.com, bazı taşlarda morötesi ışık altında görülen parıltının da bu bantlarla ilişkili göründüğünü belirtir.

Mağazada

Doğal taşlar ve kristaller

1.500 TL ve üzeri siparişlerde kargo ücretsiz

Doğal Taşları Gör

“Floresans” sözcüğü floritten gelir

1852’de George Gabriel Stokes, florit örneklerinin gözle görülmeyen, tayfın mor ucunun ötesindeki ışık altında mavi bir parıltı verdiğini inceledi. Geology.com’a göre Stokes bu olaya mineralin adından esinlenerek “fluorescence” adını verdi. St Andrews Üniversitesi’nin bilim tarihi arşivi de Stokes’un 1852’de floresans üzerine bir makale yayımladığını ve terimi onun bulduğunu kaydeder.

Geology.com’a göre bu ad mineralojiden biyolojiye, optikten aydınlatmaya kadar pek çok alanda yerleşti; Türkçeye “floresans” olarak geçti. Geology.com’a göre florit morötesi ışıkta çoğunlukla mavi-mor parlar; ama her örnek parlamaz.

İlginç bir ayrıntı: Mineralin adı da bir sözcüğe dayanır. NHMU’ya göre florit, 1797’de Latince “akmak” anlamına gelen fluere sözcüğünden adlandırılmıştır. Öğütülmüş florit, cam yapımında ve demir cevherinin işlenmesinde akışı kolaylaştırmak için eritken olarak kullanılıyordu.

Mücevherden çok sanayi taşı

Floritin büyük kısmı takıya değil, sanayiye gider. Geology.com’a göre çelik üretiminde eritken olarak kullanılır; her ton metal için 20 ile 60 libre arasında florit harcanır. Saflığı yüksek florit, hidroflorik asit üretiminin hammaddesidir. Çok berrak parçalar bir dönem mikroskop ve kamera merceklerinde de kullanılmıştır.

Florit nasıl temizlenir ve bakılır?

Florit, kuvarstan (Mohs 7) belirgin biçimde yumuşaktır. Geology.com, bu yüzden floritin çoğunlukla koleksiyon taşı olarak satıldığını ya da darbe ve aşınmaya maruz kalmayacak takılarda kullanıldığını yazar.

1. Yumuşak bezle silin: Taşı ılık suyla nemlendirilmiş yumuşak bir bezle silin, sonra kurulayın. Fırça ve aşındırıcı temizleyici kullanmayın.
2. Darbeden uzak tutun: Dört yönde dilinimi olduğu için yere düşmesi ya da sert bir yüzeye çarpması parçanın kenarından kopmasına yol açabilir.
3. Ayrı saklayın: Kuvars, garnet ya da kaplan gözü gibi daha sert taşlarla aynı kutuda sürtünürse yüzeyi çizilir. Bez bir kesede tutun.

Taşların genel bakımını taş bakımı ve temizliği rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Evde florit: bantlar nerede görünür?

Floritin bantları, ışık taşın içinden geçtiğinde daha net okunur. Taşı pencere önüne ya da bir masa lambasının yanına koyun ve bantların göründüğü yüzü ışığa çevirin. Kitaplık rafı ya da çalışma masasının bir köşesi, sık el değmeyen ve çarpma riski az olan yerler olarak bu yumuşak taşa uygundur.

Sık sorulanlar

Mamuxa’da florit

Florit taşını yazının başındaki ürün kartından inceleyebilirsiniz. Işıkla oynayan başka bir taşın hikâyesini labradorit yazımızda anlattık; diğer taşlarımızı Doğal Taşlar bölümümüzde bulabilirsiniz.

Kaynaklar

1. Geology.com
2. Natural History Museum of Utah
3. University of St Andrews, MacTutor
4. TDK Güncel Türkçe Sözlük