Tütsü denince çoğumuzun aklına çubuk tütsüler gelir. Oysa insanlar yüzyıllardır tütsüyü doğrudan bitkinin kendisiyle yapar: kurutulmuş yaprakları, çiçekleri, dalları ve kabukları yakarak. Bu yazıda tütsü olarak en çok kullanılan bitkileri, kokularını, hangi gelenekte yer aldıklarını ve nasıl yakıldıklarını tek tek anlatıyoruz.
İçindekiler
Bitkisel tütsü nedir?
Bitkisel tütsü, kurutulmuş bitki parçalarının yakılmasıyla çıkan dumandır. Hazır çubuk tütsülerden farkı, içinde bağlayıcı ya da koku yağı olmamasıdır; kokuyu bitkinin kendisi verir. Üç biçimde kullanılır:
- Kuru bitki: Yaprak, çiçek ya da kabuk; bir kasede ya da kömür üzerinde yakılır.
- Buket: Dalları iple sarılmış bitki demeti; ucundan yakılır.
- Karışım: Birkaç bitkinin, bazen reçineyle birlikte hazırlanmış karışımı.
Tütsü olarak kullanılan bitkiler
Adaçayı
Ferah, otsu ve hafif kafur kokulu bir duman verir. Anadolu’da hem çay hem de tütsü olarak en tanıdık bitkilerden biridir; Kuzey Amerika’da ise beyaz adaçayı törenlerde yakılır. Taşınma ve bahar temizliğinin ardından evi ferahlatmak için en sık tercih edilen bitkidir. Ayrıntılar: Adaçayı Tütsüsü Nedir?
Mağazada
Adaçayı, lavanta ve bitkisel karışım tütsüler
1.000 TL ve üzeri siparişlerde kargo ücretsiz
Lavanta
Yumuşak, çiçeksi ve hafif tatlı bir koku bırakır. Dolap keselerinden tanıdığımız lavanta, tütsü olarak daha çok akşam saatlerinde ve banyo sonrasında yakılır. Ayrıntılar: Lavanta Tütsüsü Nedir?
Defne
Kurutulmuş defne yaprakları sıcak ve yeşil bir koku verir. Akdeniz mutfağından tanıdığımız defne, antik Yunan’da kazananların başına takılan tacın yaprağıydı. Çalışma saatlerine ve akşam yemeği sonrasına yakışan, keskin olmayan bir kokudur.
Okaliptus
Serin, keskin ve ferah bir koku. Kapalı kalmış bir odayı açarken ya da temizlik günlerinde odayı hızla tazelemek için yakılır. Kokusu güçlü olduğu için küçük bir tutam yeterlidir.
Gül
Kurutulmuş gül yaprakları yandıkça yumuşak, çiçeksi bir koku yayar. Isparta’dan İran’a kadar yüzyıllardır sevginin ve kutlamanın çiçeği olan gül, yıldönümü akşamlarında ve hediye olarak sık tercih edilir. Tek başına ya da lavanta ve reçinelerle karışım hâlinde kullanılır.
Yasemin
Tatlı, çiçeksi ve oldukça yoğun bir koku. Anadolu’da avlulardan, Asya’da çay fincanlarından tanıdığımız yasemin, birçok kültürde düğün ve kutlamaların kokusudur. Az bir tutam bile odayı doldurur.
Buhur
Anadolu’da özel günlerde ve misafir gelmeden önce yakılan geleneksel bir tütsüdür; kuru kabuk parçalarından oluşur. Dumanı pek çok kişiye büyükanne evlerini hatırlatır. Seramik ya da bakır bir kasede yakılır.
Üzerlik
Anadolu’nun en eski tütsü bitkilerinden biridir. Kurutulmuş tohum kapsülleri közde yakılır; halk geleneğinde nazar inancıyla birlikte anılır. Bu geleneği Nazar Bitkileri ve Tütsüleme Geleneği yazımızda anlattık. Üzerlik yenmez; çocukların ve evcil hayvanların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır.
Biberiye
Keskin, odunsu ve temiz bir koku verir. Akdeniz evlerinde mutfak otu olarak bilinen biberiye, kurutulup tek başına ya da adaçayıyla birlikte yakılır.
Bitki mi, ağaç mı, reçine mi?
Tütsüde kullanılan doğal malzemeler üç gruba ayrılır:
- Bitkiler: Bu yazıdakiler; yaprak, çiçek, tohum ya da kabuk. Hızlı yanar, kokusu çabuk yayılır.
- Ağaç tütsüler: Palo Santo, sandal ağacı ve öd ağacı gibi ağaç parçaları. Ucundan yakılır, uzun süre tüter. Ayrıntılar: Ağaç Tütsüler Nasıl Kullanılır?
- Reçineler: Günlük, mür ve benzoin gibi ağaç reçineleri. Kömür üzerinde eriyerek yoğun bir koku verir. Ayrıntılar: Reçine Tütsü Nasıl Yakılır?
Bitkisel tütsü nasıl yakılır?
En kolay yol: Bir tutam kuru bitkiyi seramik ya da bakır bir kaseye koyun, ucunu yakın, alev aldıktan birkaç saniye sonra üfleyerek söndürün. Bitki közlenerek kısa bir süre tüter. Daha uzun ve dengeli bir duman için bitkiyi kum üzerinde yakılan tütsü kömürünün üzerine serpebilirsiniz. İki yöntemi de Bitkisel Karışım Tütsüler Nasıl Kullanılır? yazımızda adım adım anlattık.
Güvenli kullanım
- Yanan tütsüyü gözetimsiz bırakmayın; perde, kâğıt ve kumaşlardan uzak tutun.
- Dumanı doğrudan solumayın; kullanım sırasında ve sonrasında odayı havalandırın.
- Astım ya da solunum rahatsızlığı olanlar, hamileler, küçük çocuklar ve evcil hayvanlar dumandan uzak durmalıdır.
- Tütsü için ayrılmış kuru bitkiler gıda amaçlı değildir; yemeklerde ya da çayda kullanmayın.
Mamuxa’da bitkisel tütsüler
Kuru bitki tütsülerimiz: Adaçayı, Lavanta, Defne, Okaliptus, Gül, Yasemin ve Buhur. Yakmaya hazır adaçayı ve lavanta buketleri ile hazır karışımlarımız da Bitkisel Tütsüler kategorimizde.
